Nied\u0142ugo minie 20 lat od czasu, jak pierwszy raz dowiedzia\u0142em si\u0119 o istnieniu \u015bredniowiecznych traktat\u00f3w szermierczych. Nieco bawi mnie fakt, \u017ce ani nie by\u0142em pierwsz\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a z tym materia\u0142em styczno\u015b\u0107, ani nie posiada\u0142em odpowiedniego humanistycznego wykszta\u0142cenia, ani nie by\u0142em jako\u015b specjalnie fizycznie sprawny, a jednak przysz\u0142o mi odegra\u0107 do\u015b\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w rozpowszechnianiu wiedzy na ich temat. O dziwo, nie bawi\u0142o mnie te\u017c zupe\u0142nie \u201cmachanie mieczem\u201d, nie \u0107wiczy\u0142em \u017cadnej sztuki walki, a ju\u017c na pewno nie mia\u0142em parcia na wygrywanie turniej\u00f3w. Jedyne, co mia\u0142em do zaoferowania, to wizja traktat\u00f3w jako \u017ar\u00f3de\u0142 pozwalaj\u0105cych na chwilowe o\u017cywienie zatrzymanego w czasie momentu historii.<\/p>\n
Te moje \u201cbraki\u201d sprawi\u0142y, \u017ce w \u015brodowisku praktyk\u00f3w przypi\u0119to mi \u0142atk\u0119 teoretyka (pomimo kilku turniejowych sukces\u00f3w), a w\u015br\u00f3d teoretyk\u00f3w ochrzczono praktykiem (pomimo kilku opublikowanych ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w) i takie ustawienie mnie w pozycji outsidera pozwala\u0142o niekt\u00f3rym przez pewien czas skutecznie ignorowa\u0107 to, co mia\u0142em do powiedzenia. Na szcz\u0119\u015bcie, dzi\u0119ki szeregom zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci, uda\u0142o mi si\u0119 t\u0105 wizj\u0105 zarazi\u0107 innych, ju\u017c nie tak wybrakowanych, a oni sztandary Dawnych Europejskich Sztuk Walki ponie\u015bli znacznie dalej i szerzej, ni\u017c mi si\u0119 kiedykolwiek marzy\u0142o.<\/p>\n
Dzisiaj, podobnie stoj\u0105c nieco na uboczu, przygl\u0105dam si\u0119 owocom naszej pracy i zastanawiam si\u0119, czy w tej szale\u0144czej pogoni czego\u015b przypadkiem nie zagubili\u015bmy. Czy ta oryginalna wizja jest jeszcze aktualna? Czy teoria i praktyka – dwa filary, kt\u00f3re mia\u0142y wspiera\u0107 rekonstrukcj\u0119 – aby na pewno jeszcze pe\u0142ni\u0105 swoj\u0105 rol\u0119?<\/p>\n
Obycie z broni\u0105 i kszta\u0142cenie cia\u0142a, aby z coraz wi\u0119ksz\u0105 pewno\u015bci\u0105 i kunsztem wykonywa\u0107 \u015bredniowieczne i renesansowe techniki to dla wi\u0119kszo\u015bci z os\u00f3b zaanga\u017cowanych w spo\u0142eczno\u015b\u0107 DESW chleb powszedni. Tak przynajmniej by si\u0119 mog\u0142o wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka.<\/p>\n
Tymczasem jednak oryginalna wizja, zak\u0142adaj\u0105ca wykorzystanie symulator\u00f3w i t\u0119pych replik do bezpiecznej walki oraz ostrej broni do ci\u0119cia zosta\u0142a sprowadzona do \u201czawodniczego minimum\u201d. Feder jako taki sta\u0142 si\u0119 jedynie symulatorem, kt\u00f3rego parametry ka\u017cdy z producent\u00f3w dobiera sobie na wyczucie, tudzie\u017c na pro\u015bb\u0119 samych zawodnik\u00f3w. Z oryginaln\u0105 broni\u0105 ma niewiele wsp\u00f3lnego, jest zoptymalizowany pod wygrywanie pewnych okre\u015blonych konfrontacji w bezpieczny spos\u00f3b. Korzystaj\u0105c z niego na co dzie\u0144 jedynie wydaje nam si\u0119, \u017ce wiemy, jak pracuje miecz. Odrzuciwszy mity o ci\u0119\u017ckiej broni nie\u015bwiadomie wytwarzamy i propagujemy inne, r\u00f3wnie nieprawdziwe, a mo\u017ce nawet jeszcze bardziej podst\u0119pne, bo trudniejsze do rozpoznania i odczarowania. Owszem, jeste\u015bmy mo\u017ce bli\u017cej, ale wci\u0105\u017c niestety za daleko.<\/p>\n
Pr\u00f3by poddania technik historycznych testom na oporuj\u0105cym przeciwniku przerodzi\u0142y si\u0119 w turnieje, kt\u00f3re przynios\u0142y ze sob\u0105 formalizm, umowno\u015b\u0107 oraz ch\u0119\u0107 zwyci\u0119stwa za wszelk\u0105 cen\u0119, kt\u00f3ra zdominowa\u0142a inne aspekty rekonstrukcji. W pewnym momencie – jako u\u017cyteczny skr\u00f3t – pojawi\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi metodyka treningu, taktyka i praca n\u00f3g nawet nie tyle zaadaptowana, co w zasadzie skopiowana z szermierki sportowej. Bo szermierka sportowa ze swoim zaawansowanym aparatem poj\u0119ciowym i treningowym bardzo skutecznie radzi sobie z wyszkoleniem zawodnika, nawet je\u015bli produkuje w ten spos\u00f3b anachronizmy. Je\u015bli bowiem celem jest wygranie turnieju, anachronizm spada na dalszy plan i mo\u017cna go te\u017c cz\u0119sto zracjonalizowa\u0107, usprawiedliwi\u0107, wyg\u0142adzi\u0107. W ten spos\u00f3b ma\u0142ymi (lub wi\u0119kszymi) kroczkami odchodzimy od oryginalnego zamierzenia weryfikacji rekonstrukcji na rzecz \u017cyj\u0105cej i zapewne dla wielu bardziej widowiskowej i interesuj\u0105cej formy sportu.<\/p>\n
Patrz\u0105c na coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 wysokiej klasy publikacji oraz os\u00f3b ze \u015bwiata akademickiego zajmuj\u0105cych si\u0119 badaniem i opisywaniem traktat\u00f3w, mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce przynajmniej tutaj wszystko idzie tak, jak powinno i \u017ce ten filar to stanowi ostoj\u0119 rekonstrukcji.<\/p>\n
Niestety, przy bli\u017cszej konfrontacji okazuje si\u0119, \u017ce naukowych przyczynk\u00f3w do samej rekonstrukcji jest niewiele. Owszem, o traktatach jako takich wiemy coraz wi\u0119cej, coraz wi\u0119cej \u017ar\u00f3de\u0142 otrzymuje opracowania krytyczne, ale niestety w \u015brodowisku akademickim dominuje pogl\u0105d, \u017ce jakakolwiek pr\u00f3ba rekonstrukcji jest pozbawiona znamion naukowo\u015bci przez brak mo\u017cliwo\u015bci weryfikacji. Jest to dla nas cios w plecy. W zale\u017cno\u015bci od tego kogo spytacie, rekonstrukcja b\u0119dzie zabaw\u0105, marnowaniem czasu albo – w najlepszym wypadku – inicjatyw\u0105 z g\u00f3ry skazan\u0105 na pora\u017ck\u0119. Czasami mam wr\u0119cz wra\u017cenie, \u017ce dla niekt\u00f3rych rekonstrukcja jest zjawiskiem niepo\u017c\u0105danym, kt\u00f3re powinno si\u0119 schowa\u0107 do szafy, zamkn\u0105\u0107 na klucz i wyrzuci\u0107 go do oceanu. Ignorowa\u0107, dop\u00f3ki si\u0119 da, a potem umniejsza\u0107 warto\u015b\u0107.<\/p>\n
Patrz\u0105c na niekt\u00f3re owoce prac rekonstruktorskich niekt\u00f3re zarzuty nie s\u0105 bezpodstawne. Ale dziecko wylewane jest z przys\u0142owiow\u0105 k\u0105piel\u0105 i ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 jakiegokolwiek aktywnego wsparcia dla naszych wysi\u0142k\u00f3w. W \u015bwiecie akademickim droga cz\u0119sto ko\u0144czy si\u0119 na wydaniu krytycznym i publikacji wyk\u0142ad\u00f3w z konferencji, tudzie\u017c krytyce kt\u00f3ra nie oferuje konstruktywnych alternatyw. Te musimy z trudem wypracowywa\u0107 sobie sami.<\/p>\n
Powy\u017csze opinie s\u0105 z konieczno\u015bci pewnym uproszczeniem. Na pewno mo\u017cna mnie z\u0142apa\u0107 za s\u0142owa i pokaza\u0107 wyj\u0105tki od powy\u017cszych stwierdze\u0144. Rekonstruktorzy pochodz\u0105 z ka\u017cdej z powy\u017cszych grup (i jeszcze wielu innych) i nie jest moim celem deprecjonowanie ich wysi\u0142k\u00f3w oraz pracy. Chcia\u0142em natomiast pokaza\u0107, \u017ce rekonstrukcja jako taka jest aktywno\u015bci\u0105 interdyscyplinarn\u0105 i raczej nie znajdzie swojego domu ani w jednym, ani w drugim miejscu, poniewa\u017c ma swoje w\u0142asne cele i za\u0142o\u017cenia. Musimy si\u0119 o nasze poletko zatroszczy\u0107 sami.<\/p>\n
Co zatem czyni\u0107 w tej sytuacji? Odda\u0107 pole \u017cywemu sportowi walki, jakim sta\u0142y si\u0119 DESW i patrze\u0107 na r\u00f3\u017cnego rodzaju anachronizmy coraz dalej odbiegaj\u0105ce od tego, jak w moim mniemaniu wygl\u0105da\u0142y sztuki walki w \u015bredniowieczu? Czy te\u017c zadowoli\u0107 si\u0119 suchym opisem materia\u0142u, \u015bl\u0119czeniem w archiwach, fascynacj\u0105 iluminacjami, liternictwem i j\u0119zykiem opisuj\u0105cym nieopisywalne? \u017badna z tych opcji nie wchodzi raczej w gr\u0119. Sytuacja troch\u0119 przypomina konflikt mi\u0119dzy konserwatorem zabytk\u00f3w, kt\u00f3ry posiada niekompletne plany \u015bredniowiecznego zamku, a bogatym inwestorem, chc\u0105cym odrestaurowa\u0107 zamek tak, aby \u201cpi\u0119knie i stylowo wygl\u0105da\u0142\u201d, a w rzeczywisto\u015bci stanowi\u0142 XXI-wieczn\u0105 impresj\u0119 XIX-wiecznego wyobra\u017cenia XIV-wiecznej warowni. Pierwszy zostawi zamek w trwa\u0142ej ruinie, nie pr\u00f3buj\u0105c nawet odbudowa\u0107 dobrze udokumentowanej cz\u0119\u015bci i b\u0119dzie si\u0119 zachwyca\u0107 dokumentami i kamieniami, a drugi stworzy anachronistyczn\u0105 hybryd\u0119. \u017badna z alternatyw nie jest tym, o co chodzi nam, rekonstruktorom. Czy wzorem ambitnych budowniczych zamku Gu\u00e9delon uda nam si\u0119 znale\u017a\u0107 inne wyj\u015bcie?<\/p>\n
Rekonstruktor nie jest bowiem ani \u201ctylko teoretykiem\u201d, ani \u201ctylko praktykiem\u201d. Z konieczno\u015bci musi by\u0107 jednym i drugim naraz, cz\u0119sto w r\u00f3\u017cnych proporcjach. Zar\u00f3wno analiza \u017ar\u00f3de\u0142, jak i przygotowanie fizyczne s\u0105 bardzo istotne i podporz\u0105dkowane jednemu celowi, jakiemu jest pr\u00f3ba jak najwierniejszego odtworzenia r\u00f3\u017cnych form konfrontacji i uzyskania tej nieuchwytnej \u201cwiedzy cielesnej\u201d, jak\u0105 mieli autorzy traktat\u00f3w szermierczych.<\/p>\n
Uwa\u017cam, \u017ce da si\u0119 na tyle rygorystycznie i systematycznie podchodzi\u0107 do rekonstrukcji, \u017ceby wiedzie\u0107, kiedy jeste\u015bmy bli\u017cej zapisu historycznego, a kiedy dalej – zdarzy\u0142o mi si\u0119 nawet pope\u0142ni\u0107 par\u0119 artyku\u0142\u00f3w na ten temat. Da si\u0119 przeprowadza\u0107 praktyczn\u0105 weryfikacj\u0119 i optymalizacj\u0119 technik w spos\u00f3b bardziej efektywny, ni\u017c turnieje. Da si\u0119 korzysta\u0107 z dorobku rekonstruktor\u00f3w kultury materialnej, \u017ceby wykluczy\u0107 oczywiste anachronizmy. Da si\u0119 konfrontowa\u0107 interpretacje z tym, jak zachowuje si\u0119 bro\u0144. Owszem, niekt\u00f3rych dylemat\u00f3w nie rozwi\u0105\u017cemy szybko, innych mo\u017ce nigdy, ale to nie oznacza, \u017ce wszystkie nasze dzia\u0142ania skazane s\u0105 na pora\u017ck\u0119 i \u017ce nie warto pr\u00f3bowa\u0107. Wr\u0119cz przeciwnie – ka\u017cdy sensowny i udokumentowany test, nawet negatywny, przybli\u017ca nas do odtworzenia tego, czego zdaniem niekt\u00f3rych \u201codtworzy\u0107 si\u0119 nie da\u201d albo jest \u201cnieskuteczne w prawdziwej walce\u201d.<\/p>\n
W rekonstrukcji bowiem to nie obiektywna skuteczno\u015b\u0107 techniki jest finalnym wyznacznikiem sukcesu. Ta skuteczno\u015b\u0107 by\u0142a i jest ograniczona kontekstem, zar\u00f3wno materialnym – \u0142atwiejszym do odtworzenia – jak i niestety tym bardziej nieuchwytnym: w\u0142asnym przygotowaniu fizycznym, umiej\u0119tno\u015bciom przeciwnika, przeciwko kt\u00f3remu dana technika zosta\u0142a kiedy\u015b wymy\u015blona, a czasem nawet kontekstem sytuacyjnym (kiedy i jak zaczyna\u0142a si\u0119 i ko\u0144czy\u0142a walka, jakie by\u0142y konsekwencje wygranej i pora\u017cki). To z\u0142o\u017cenie rodzi bardzo trudny dla rekonstrukcji dylemat, z kt\u00f3rym tylko nam przychodzi si\u0119 zmierzy\u0107. Historia i paleografia tego problemu nie maj\u0105, poniewa\u017c w og\u00f3le nie wchodz\u0105 w praktyk\u0119, natomiast w sporcie liczy si\u0119 maksymalna efektywno\u015b\u0107 i wszelkie ograniczenia s\u0105 przeszkod\u0105, jak\u0105 nale\u017cy obej\u015b\u0107 lub pokona\u0107. Ten dylemat mamy tylko my i to na nim zasadza si\u0119 w\u0142a\u015bnie rekonstrukcja.<\/p>\n
Niew\u0105tpliwie od turniej\u00f3w i ostrego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa mo\u017cemy si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 – chocia\u017cby regularnego, intensywnego treningu, kt\u00f3ry przygotowuje cia\u0142o do ekstremalnego wysi\u0142ku. Ale dla rekonstrukcji turnieje s\u0105 tylko jednym z licznych eksperyment\u00f3w, jakie powinni\u015bmy przeprowadza\u0107. I w momencie, w kt\u00f3rym kontekst takiej konfrontacji coraz bardziej odbiega od kontekstu historycznego, jego warto\u015b\u0107 weryfikacyjna nieuchronnie maleje. Musimy wr\u00f3ci\u0107 do r\u00f3\u017cnorodno\u015bci podej\u015b\u0107 i przywr\u00f3ci\u0107 ch\u0119\u0107 eksperymentowania na wielu polach. Inaczej nasze skrzywienie w stron\u0119 anachronizm\u00f3w b\u0119dzie post\u0119powa\u0107 coraz dalej i nie pomog\u0105 tutaj kolejne coraz bardziej wymy\u015blne regulaminy i nowsze generacje symulator\u00f3w.<\/p>\n
Z dorobku naukowego rekonstrukcja czerpie wielkimi gar\u015bciami i powinna robi\u0107 to dalej. Nie mo\u017cemy obraca\u0107 si\u0119 do niego plecami, poniewa\u017c to on wyznacza dla nas granice i to na nim budujemy nasze interpretacje. Metody rekonstrukcji musz\u0105 uwzgl\u0119dnia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105 (lub, jak kto woli, jej aktualn\u0105 interpretacj\u0119) i by\u0107 na tyle rygorystyczne, \u017ceby\u015bmy byli w stanie jasno udokumentowa\u0107 co jest potwierdzone \u017ar\u00f3d\u0142ami, a co jest ju\u017c ekstrapolacj\u0105, obcym elementem wprowadzonym, aby za\u0142ata\u0107 pewn\u0105 dziur\u0119, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 i b\u0119d\u0105 wyst\u0119powa\u0107 zawsze.<\/p>\n
Z kronikarskiego obowi\u0105zku powinni\u015bmy dokumentowa\u0107 nasze eksperymenty. Je\u015bli rekonstrukcja ma si\u0119 rozwija\u0107, to nowi rekonstruktorzy powinni mie\u0107 dost\u0119p do skr\u00f3t\u00f3w, kt\u00f3re pozwol\u0105 im nie pope\u0142ni\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w poprzednik\u00f3w i dotrze\u0107 na ich miejsce szybciej, aby m\u00f3c t\u0119 podr\u00f3\u017c kontynuowa\u0107. Jednocze\u015bnie, poniewa\u017c jeste\u015bmy osobn\u0105 dyscyplin\u0105, powinni\u015bmy sami wypracowa\u0107 standardy publikacji pozwalaj\u0105ce na rzetelne, ale te\u017c szybkie i \u0142atwo przyswajalne dzielenie si\u0119 wiedz\u0105. Mo\u017cemy si\u0119 inspirowa\u0107 innymi, ale nie ma\u0142pujmy – zawsze pami\u0119tajmy o za\u0142o\u017ceniach, jakie mimo wszystko dziel\u0105 nas od innych dyscyplin.<\/p>\n
Je\u015bli chcemy dalej rozwija\u0107 rekonstrukcj\u0119, czeka nas jeszcze wiele pracy, kt\u00f3r\u0105 zaniedbali\u015bmy, goni\u0105c za tworzeniem coraz to lepszych regulamin\u00f3w, symulator\u00f3w i metod treningowych, tudzie\u017c ograniczaj\u0105c si\u0119 do publikowania transliteracji i\/lub t\u0142umacze\u0144 lub niewiele wnosz\u0105cych artyku\u0142\u00f3w. Potrzebujemy skupi\u0107 si\u0119 na dzia\u0142aniach, kt\u00f3re przywr\u00f3c\u0105 ducha tego, co dzia\u0142o si\u0119 na pocz\u0105tku lat 2000, kiedy to spotykali\u015bmy si\u0119, aby wymienia\u0107 si\u0119 wynikami naszych analiz i pr\u00f3b rekonstrukcji, a nie prowadzi\u0107 warsztaty, w kt\u00f3rych gotowe recepty przekazywane s\u0105 pocz\u0105tkuj\u0105cym.<\/p>\n
Musimy po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas na prac\u0119 u podstaw, na eksperymentowanie na szerszym gruncie i skupi\u0107 si\u0119 na procesie, daj\u0105cym w rezultacie to, co potem mo\u017ce by\u0107 po\u017cywk\u0105 dla trener\u00f3w, zawodnik\u00f3w i naukowc\u00f3w w trakcie turniej\u00f3w, zjazd\u00f3w i konferencji. Rekonstrukcja to osobny proces, dyskurs, wymagaj\u0105cy aktywnej partycypacji wszystkich zainteresowanych, kt\u00f3ry opiera si\u0119 na tym, \u017ce ka\u017cdy z uczestnik\u00f3w nieustannie poszerza swoj\u0105 wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci. Je\u015bli nie b\u0119dziemy tego kultywowa\u0107, to rozd\u017awi\u0119k pomi\u0119dzy histori\u0105 a DESW b\u0119dzie si\u0119 tylko pog\u0142\u0119bia\u0142.<\/p>\n
Czy to znaczy, \u017ce rekonstrukcja pozostanie tematem niszowym, kt\u00f3rym zainteresowanych b\u0119dzie tylko garstka os\u00f3b? Czy w og\u00f3le przetrwa te burzliwe czasy? Te pytania na razie pozostan\u0105 bez odpowiedzi. Bo przecie\u017c w zamian za lata wyt\u0119\u017conej pracy nie otrzymamy nic opr\u00f3cz ulotnej satysfakcji z jedynie cz\u0119\u015bciowego rozwik\u0142ania pewnej zagadki. Nie ma tu zawod\u00f3w, nie ma chwa\u0142y, nie ma tytu\u0142\u00f3w naukowych, ani gratyfikacji finansowych. Nie ma nawet poczucia wygranej nad przeciwnikiem. Jest tylko ta nieuchwytna, szybko przemijaj\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce by\u0107 mo\u017ce uda\u0142o nam si\u0119 na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 wskrzesi\u0107 ducha mistrz\u00f3w Dawnych Europejskich Sztuk Walki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nied\u0142ugo minie 20 lat od czasu, jak pierwszy raz dowiedzia\u0142em si\u0119 o istnieniu \u015bredniowiecznych traktat\u00f3w szermierczych. Nieco bawi mnie fakt, \u017ce ani nie by\u0142em pierwsz\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a z tym materia\u0142em styczno\u015b\u0107, ani nie posiada\u0142em odpowiedniego humanistycznego wykszta\u0142cenia, ani nie by\u0142em jako\u015b specjalnie fizycznie sprawny, a jednak przysz\u0142o mi odegra\u0107 do\u015b\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w rozpowszechnianiu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[11],"tags":[5,7,6],"class_list":["post-28","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eseje","tag-podstawy","tag-praktyka","tag-teoria"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pa3ITu-s","jetpack-related-posts":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28\/revisions\/34"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/desw.pl\/reko\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}